Đầu tư trái phiếu là gì ? Thị trường trái phiếu hiện nay

Đầu tư trái phiếu là một hình thức đầu tư an toàn và hiệu quả, nhất là khi đặt trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế hoặc có các biến động lớn. Vậy đầu tư trái phiếu là gì? Để trở thành một nhà đầu tư trái phiếu có chuyên môn, bạn cần phải trang bị cho mình kiến thức gì?

Trái phiếu là gì?

trái phiếu

Trái phiếu là chứng nhận nghĩa vụ no của các doanh nghiêp hoặc các tó chức có thấm quyền phát hành. Ở nước ta, trái phiếu thường do kho bạc nhà nuóc hoặc chính phủ phát hành. Khi đến kỳ đáo hạn, người mua trái phiếu sẽ nhận được cả gốc và lợi tức như đúng số tiền ghi trên cuống phiếu.

Một số TP được trả lãi theo định kỳ tùy thuộc vào cơ quan phảt hành trái phiếu.
Trái phiếu có in các thông tin như: điều khoản cho vay, thời gian thực hiện (thời gian đáo hạn), mệnh giá, lợi tức. Phần lớn các TP phát hành sẽ có giá từ 100.000 đông trở lên và phụ thuộc nhiều vao các yếu tố như thời điểm đáo han, danh tiếng của tổ chức và coupon. Trong trường hợp người mua trái phiếu không muốn sở hữu nữa thì vẫn có thể bán cho những nhà đầu tư khác.

 Đặc điểm của trái phiếu

  • Trái phiếu là một loại chứng khoán nợ. Vì vậy trái phiếu có thời hạn và có quy định lãi suất. Vốn gốc của khoản nợ đó chính là mệnh giá của trái phiếu, lãi của trái phiếu còn gọi là trái tức.
  • Trái phiếu có thể phát hành dưới hình thức chứng chỉ (giấy tờ có giá), bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử. Vì thị trường tr.phiếu là một bộ phận của thị trường vốn, cho nên tr.phiếu giao dịch trên thị trường chứng khoán thông thường có thời hạn từ 1 năm trở lên (trung và dài hạn).
  • Trái phiếu có ba thuộc tính nổi trội của một tài sản tài chính: tính sinh lời, tính rủi ro và tính thanh khoản.

Phân loại trái phiếu

Việc phân loại tr.phiếu sẽ theo các tiêu chí khác nhau như: Người phát hành, lợi tức, mức độ đảm bảo thanh toán, hình thức và tính chất tr.phiếu.

Phân loại theo chủ thể phát hành

– Trái phiếu Chính phủ: 

Là một loại chứng khoán do Chính phủ phát hành nhằm mục đích huy động vốn trung và dài hạn cho chính phủ. Nguồn thu từ trái phiếu có thể được sử dụng để bù đắp thiếu hụt tạm thời cho ngân sách nhà nước, dùng để thực hiện dự án công trình quốc gia hoặc tài trợ cho các mục đích khác của Chính phủ theo kế hoạch phân bổ ngân sách từng năm.

Trái phiếu Chính phủ Việt Nam có ba loại: Tín phiếu Kho bạc, Trái phiếu Kho bạc và Công trái xây dựng Tổ quốc.

– Trái phiếu Chính quyền địa phương

Là loại tr.phiếu do Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương phát hành nhằm huy động vốn cho công trình, dự án đầu tư của địa phương.

– Trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh

Là loại tr.phiếu do danh nghiệp, tổ chức tài chính, tín dụng, ngân hàng chính sách của Nhà nước thuộc đối tượng được qui định tại Luật quản lí nợ công phát hành và được Chính phủ bảo lãnh thanh toán.

– Trái phiếu doanh nghiệp.

Là loại tr.phiếu được phát hành bởi các công ty hoặc các định chế tài chính có nhu cầu hui động vốn cho hoạt động kinh doanh.

Phân loại theo phương thức đảm bảo

Tr.phiếu có đảm bảo: Là loại tr.phiếu được bảo đảm thanh toán toàn bộ hoặc một phần gốc, lãi khi đến hạn bằng tài sản của doanh nghiệp phát hành hoặc tài sản của bên thứ ba, hoặc bảo lãnh thanh toán của tổ chức tài chính, tín dụng có chức năng cung cấp dịch vụ bảo lãnh thanh toán.

Tr.phiếu không có đảm bảo: Là tr.phiếu khi phát hành không có kèm tài sản đảm bảo hoặc sự bảo lãnh của bên thứ ba, mà chủ yếu dựa vào uy tín và thương hiệu của chủ thể phát hành.

Phân loại theo các điều kiện kèm theo

 Trái phiếu chuyển đổi: Là loại tr.phiếu do công ty cổ phần phát hành, cho phép người sở hữu tr.phiếu có thể chuyển đổi thành cổ phiếu thường của doanh nghiệp phát hành theo những điều kiện đã được xác định trong phương án phát hành tr.phiếu.

 Trái phiếu có thể mua lại hay còn gọi là trái phiếu thu hồi: Là loại tr.phiếu được phát hành với điều khoản cho phép người phát hành có thể mua lại toàn bộ hay một phần những tr.phiếu đã phát hành trước ngày đáo hạn với một mức giá nhất định vào một ngày qui định.

Đầu tư trái phiếu là gì?

đầu tư trái phiếu là thực hiện một giao dịch cho vay với người đầu tư trái phiếu là người cho vay và người phát hành tr.phiếu (Chính phủ, doanh nghiệp, ngân hàng hay tổ chức tài chính) là người đi vay. Nhà phát hành có nghĩa vụ phải thanh toán cho trái chủ theo các cam kết nợ được xác định trong hợp đồng vay.

Trái phiếu là một công cụ tuyệt vời để tạo ra thu nhập và đầu tư trái phiếu được coi là sự đầu tư an toàn, đặc biệt là khi so sánh với đầu tư cổ phiếu.

Tổng quan thị trường trái phiếu Việt Nam

Hiện tại thị trường Việt Nam chia thành 2 loại: tr.phiếu chính phủ và tr.phiếu doanh nghiệp.

Tiêu chí Trái phiếu doanh nghiệp Trái phiếu chính phủ
Tổ chức phát hành Do doanh nghiệp phát hành Do Chính phủ phát hành
Mục đích phát hành Huy động vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh Huy động vốn cho ngân sách nhà nước
Tính rủi ro Có rủi ro thanh toán, tính thanh khoản cao Không có rủi ro thanh toán, có tính thanh khoản cao
Lãi suất phát hành 6-13%/1 năm dưới 5%/1 năm
Thời hạn 2- 5 năm 5-10 năm

Thị trường Trái phiếu doanh nghiệp

trái phiếu

Quy mô thị trường tr.phiếu doanh nghiệp tăng trưởng bình quân 35%/năm trong 5 năm qua (2016-2020). Giá trị phát hành TPDN trong năm 2020 đạt kỷ lục ở mức 435 nghìn tỷ VND, tăng 47% so với năm 2019.

Các nhóm ngành ngân hàng và bất động sản là những nhà phát hành lớn nhất với tỷ trọng lên tới 68%. Trong đó, nhóm ngành có mức lãi bình quân cao nhất là xây dựng hạ tầng (11.2%), ngành bất động sản (10.5%), tiếp đến là nhóm ngành chứng khoán (8.7%) và ngân hàng(6.7%).

Nhà đầu tư cá nhân đang tham gia nhiều hơn vào thị trường TPDN trong bối cảnh lãi suất tiền gửi có xu hướng giảm. Trong 7 tháng đầu 2020, nhà đầu tư cá nhân mua trực tiếp chiếm 13% tổng lượng phát hành, tăng tỷ trọng gấp đôi so với năm 2019.

Đồng thời, nhà đầu tư cá nhân cũng tham gia thứ cấp qua công ty chứng khoán và ngân hàng đang phân phối trái phiếu.

Đầu tư trái phiếu bắt đầu từ đâu?

Ở Việt Nam, có 2 hình thức đầu tư trái phiếu phổ biến:

Đặc điểm Đầu tư trực tiếp Đầu tư trực tiếp
Quản lý Nhà đầu tư tự quản lý, tự phân tích và lựa chọn trái phiếu Quản lý bởi nhà quản lý đầu tư chuyên nghiệp, có lợi thế về thông tin, nghiên cứu, phân tích và kinh nghiệm đầu tư
Số tiền tối thiểu đầu tư Thường từ 100 triệu trở lên Khoảng 1-2 triệu đồng
Chi phí giao dịch Giao dịch với khối lượng nhỏ nên không lợi thế về phí giao dịch Do quỹ giao dịch với khối lượng lớn nên chi phí giao dịch sẽ giảm
Tính thanh khoản Việc rút trước hạn có có thể ảnh hưởng lãi Cho phép rút bất cứ lúc nào, bán lại

Đầu tư qua quỹ

Đối với các nhà đầu tư chưa có nhiều kinh nghiệm và không có thời gian nghiên cứu về thị trường trái phiếu, quỹ mở tr.phiếu là lựa chọn rất phù hợp.

trái phiếu 2

Quỹ đầu tư trái phiếu là quỹ mở được đầu tư chủ yếu (từ 80% giá trị ròng trở lên) vào các loại tr.phiếu. Hiểu nôm na giống như kênh gửi tiết kiệm ngân hàng, bạn đầu tư vào quỹ, chịu mức phí quản lý và nhận lãi suất (thường cao hơn lãi suất gửi tiết kiệm).

Để đầu tư vào quỹ mở, nhà đầu tư giao dịch tương tự như mở tài khoản tiền gửi ở ngân hàng.

Trên thị trường hiện nay có rất nhiều quỹ đầu tư trái phiếu đang tư vấn phát hành cho những doanh nghiệp lớn như: TCBF, VCBF, Bảo Thịnh VinaWealth (WFF), MB Bond, SSI, Bảo Việt, .. với mệnh giá chứng chỉ quỹ và số lượng chứng chỉ quỹ chào bán rất đa dạng.

 

Bảng dưới đây so sánh lãi suất của một số quỹ đầu tư trái phiếu:

Quỹ Lợi suất đầu tư* (%)
2018 2019 2020 CAGR 5 năm (2016-2020)
VFF 6.8% 7.9% 5.8% 7.8%
VFMVFB 11.1% 9.0% 6.5% 10.4%
TCBF 7.8% 7.8% 6.4% 7.7%
BVBF 10.1% 14.4% 3.7% 10.4%
SSIBF 6.6% 5.9% 3.4% 5%

Nhìn chung, các quỹ mở trái phiếu có lợi suất đầu tư dao động trong khoảng 6-11%/ 1 năm.Giá trái phiếu thường bị ảnh hưởng bởi xu hướng lãi suất, cung cầu trái phiếu trên thị trường. Cụ thể như năm 2020, lãi suất tiền gửi có xu hướng giảm, dẫn đến ảnh hưởng đến giá trái phiếu (các quỹ trái phiếu có lợi suất đầu tư năm 2020 dưới 6.5%).

Tìm hiểu thêm về quỹ trái phiếu qua bài viết Hướng dẫn đầu tư quỹ mở

Giải thích một số thuật ngữ:

– NAV( Net Asset Value) là giá trị tài sản hiện tại đang có của quỹ mở, được xác định bằng tổng giá trị thị trường các tài sản và các khoản đầu tư do Quỹ sở hữu trừ đi các nghĩa vụ nợ của Quỹ được tính đến ngày gần nhất trước Ngày Định Giá.

NAV/CCQlà giá chứng chỉ quỹ

Tỷ suất lợi nhuận trung bình hàng năm (CAGR) được tính bằng công thức:

 

Chỉ số CAGR nhằm để biểu thị mức độ sinh lời trung bình hàng năm theo từng mốc thời gian được lựa chọn. CAGR cho nhà đầu tư thấy được bức tranh tổng, số tiền lãi trung bình sinh ra trong một khoảng thời gian dài, thay vì chỉ tập trung vào ngắn hạn 1 năm.

Đầu tư trực tiếp:

Đầu tư trực tiếp được hiểu là bạn đầu tư trực tiếp vào doanh nghiệp thông qua các tổ chức tư vấn ( công ty chứng khoán, ngân hàng,..). Lãi suất khi bạn tự đầu tư trực tiếp sẽ cao hơn đầu tư qua quỹ, đòi hỏi bạn phải hiểu biết về trái phiếu và nghiên cứu doanh nghiệp phát hành

3 bước đầu tư trái phiếu trực tiếp:

Theo quy định mới nhất, từ ngày 1/1/2021 nhà đầu tư cá nhân mà không phải là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, sẽ không được đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ. Vì vậy nhà đầu tư cá nhân có thể mua trái phiếu thông qua tổ chức trung gian phát hành.

Nhà đầu tư chuyên nghiệp là ngân hàng thương mại, công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính, tổ chức kinh doanh bảo hiểm, tổ chức kinh doanh chứng khoán.

Bước 1: Lựa chọn tổ chức tư vấn phát hành

Trên 50% thị phần tư vấn phát hành TPDN tập trung tại 7 công ty lớn; TCBS dẫn đầu (19%), theo sau là VND, VPS, BSC, MBS, SHS, SSI với thị phần trung bình khoảng 5% – 6% mỗi công ty.

 

Các tổ chức tư vấn phát hành mua khối lượng lớn trái phiếu từ doanh nghiệp (mua buôn), rồi bán lẻ lại cho các nhà đầu tư cá nhân (thông qua gói sản phẩm) và cắt hưởng 1 phần lợi nhuận trong lãi suất doanh nghiệp trả.

Mức lợi suất của nhà đầu tư nhận được khi mua trái phiếu qua tổ chức tư vấn phát hành thấp hơn khoảng 2-3% so với mức lợi suất gốc của trái phiếu.
Bước 2: Lựa chọn trái phiếu

Khi đầu tư trái phiếu, việc đánh giá lợi nhuận của doanh nghiệp không quan trọng bằng khả năng chắc chắn trả nợ hay không. Bạn có thể phân tích qua 3 tiêu chí sau:

Bước 3: Mua trái phiếu

Quy trình mua trái phiếu thông qua các tổ chức tư vấn phát hành:

Cách 1: Giao dịch trực tuyến

Ví dụ minh họa:

(Nguồn: iadvisor.tcbs.com.vn)

Mua trái phiếu của tập đoàn Masan thông qua sản phẩm Trái phiếu iBond của TCBS

  • Mệnh giá: 100,000 VND
  • Ngày phát hành: 25/02/2020
  • Ngày đáo hạn: 27/02/2023
  • Coupon trái phiếu: Lãi suất đối với 02 (bốn) Kỳ Tính Lãi đầu tiên: 9.3% /năm; và (ii) Lãi suất đối với mỗi Kỳ Tính Lãi tiếp theo: Tổng của 2.5% /năm và Lãi Suất Tham Chiếu

Giả sử nhà đầu tư A mua trái phiếu Masan vào mua ngày 1/2/2021

Nếu giữ đến đáo hạn ngày 27/2/2023:

Nếu bán lại cho khách hàng tiếp theo vào ngày 1/5/2021

Nhà đầu tư làm gì để tránh rủi ro khi đầu tư trái phiếu doanh nghiệp?

Trái phiếu doanh nghiệp chiếm 14% GDP

Sự thăng hoa của thị trường chứng khoán thời gian qua tạo rất nhiều cơ hội kiếm tiền cho các nhà đầu tư. Báo cáo của Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam cho thấy, trong 10 năm trở lại đây, thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) ở Việt Nam có tốc độ tăng trưởng bình quân trên 30% và là một trong những thị trường có tốc độ tăng trưởng cao nhất ở châu Á. Hiện nay, quy mô thị trường đạt xấp xỉ 14% GDP.

Với 50 triệu người có tài khoản ngân hàng và lượng tiền gửi của dân trong hệ thống ngân hàng khoảng hơn 5 triệu tỉ đồng, trong khi đó lãi suất trong nền kinh tế đang có xu hướng giảm và hiểu biết của người dân, nhà đầu tư về thị trường tài chính ngày càng tăng lên.

Tại Hội thảo “Cá nhân đầu tư trái phiếu doanh nghiệp: Nhận diện và ứng xử rủi ro” tổ chức gần đây, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó vụ trưởng Vụ Tài chính các ngân hàng và tổ chức tài chính Bộ Tài chính, đưa ra nhiều cảnh báo cho các nhà đầu tư cá nhân.

Theo vị lãnh đạo này, khi thị trường có bước phát triển nhanh, nhà đầu tư cá nhân tham gia nhiều trên thị trường, chắc chắn có nhiều rủi ro nếu không có khả năng đánh giá, nhận định được hết những rủi ro của TPDN. Chính vì vậy, Bộ Tài chính đã đưa ra quy định nhà đầu tư TPDN cá nhân phải là các nhà đầu tư chuyên nghiệp gồm: có chứng chỉ hành nghề chứng khoán; nắm giữ danh mục chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch có giá trị tối thiểu 2 tỉ đồng hoặc có thu nhập chịu thuế năm gần nhất tối thiểu 1 tỉ đồng.

Vẫn theo ông Dương, phát triển thị trường TPDN thời gian tới có thể có những rủi ro bởi vì nhà đầu tư cá nhân tham gia quá nhiều và doanh nghiệp phát hành quá nhiều. “Nếu thị trường biến động, doanh nghiệp có khó khăn thì một cục nợ sắp tới sẽ chờ chúng ta ở phía trước.

Các nhà đầu tư cá nhân không hiểu biết mà họ vẫn mua trái phiếu, DN vẫn phát hành được thì cục nợ đó sẽ tích lũy dần và to dần lên. Về khía cạnh cơ quan quản lý nhà nước, chúng tôi mong rằng nhà đầu tư cá nhân cần nhận diện và phân tích được rủi ro trước khi họ tham gia đầu tư vào một sản phẩm tài chính nói chung và cụ thể là TPDN nói riêng”, vị lãnh đạo Bộ Tài chính khuyến cáo.

Nhà đầu tư làm gì để tránh rủi ro khi đầu tư trái phiếu doanh nghiệp? - ảnh 1

4 rủi ro cần tính tới

Theo đánh giá của các chuyên gia, hiện đầu tư vào TPDN có 4 rủi ro. Thứ nhất là rủi ro tín dụng, tức tổ chức phát hành trái phiếu không có khả năng trả lãi suất định kỳ hoặc thanh toán khoản gốc đúng hạn. Thứ hai là rủi ro thanh khoản, nhà đầu tư không thể ngay lập tức bán được trái phiếu khi có nhu cầu tiền mặt, hoặc không bán được trái phiếu với mức giá kỳ vọng, hoặc chi trả nhiều chi phí để bán được trái phiếu.

Thứ ba là rủi ro định giá lãi suất điều chỉnh, mức điều chỉnh không hợp lý dẫn tới lãi suất cao nhưng rủi ro lớn. Cuối cùng là các nhóm rủi ro khác bao gồm: rủi ro mua lại/tái đầu tư, rủi ro thị trường (lạm phát, lãi suất, bất ổn kinh tế), rủi ro sự kiện (thay đổi về pháp lý, thiên tai và đại dịch).

Ông Phạm Minh Tuấn, Phó chủ tịch HĐQT của Tập đoàn Bamboo Capital Group (BCG), cho biết không phải tất cả các trái phiếu là giống nhau. Trái phiếu chính phủ có độ an toàn cao, lãi suất thấp và TPDN cũng có rất nhiều DN. Nếu không có đầy đủ thông tin và DN hoạt động không tốt thì có thể chịu rủi ro phá sản rất lớn. “Nếu chúng ta là nhà đầu tư cá nhân và chuyên về tài chính, chúng ta phải tự tìm hiểu và đọc những thông tin đó trên thị trường”, ông Tuấn tư vấn.

Ông Đỗ Ngọc Quỳnh, Tổng thư ký Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt, khuyến cáo thêm trước khi đầu tư vào trái phiếu hay bất cứ tài sản nào cần tìm hiểu và phải biết bức tranh về tình hình tài chính cá nhân của mình, tránh trường hợp bỏ trứng vào một giỏ. Mỗi nhà đầu tư sẽ có khẩu vị rủi ro khác nhau tùy vào lượng tiền và điều kiện tài chính của mỗi cá nhân, gia đình. “Nếu chưa thực sự hiểu về nó thì chưa nên đầu tư”, ông Quỳnh chia sẻ.

Đăng ký tư vấn
1Thông tin liên lạc
2Thông tin cá nhân
3Lựa chọn khoản vay

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *